Theo van Hardeveld is de trotse voorzitter van Museum Veenendaal
Theo van Hardeveld is de trotse voorzitter van Museum Veenendaal (Foto: Arjan van den Berg)

Het feestje van de Veenendaalse samenleving

Door Arjan van den Berg

Veenendaal - Dat Gilbert niet betrokken is geweest bij de ontstaansgeschiedenis van Veenendaal weten de meeste lezers nu wel, maar hoe oud Veenendaal precies is, vermeldt de historie niet. Maar wist u dat u zestig jaar geleden bij het oversteken van het onoverzichtelijke maar officieel niet gevaarlijke Zwaaiplein de grens tussen Utrecht en Gelderland zou hebben overschreden? Ook toen al groeide het tweedelige dorp dat inmiddels een provinciestad genoemd mag worden uit zijn jasje en dus werden het Stichtse Veenendaal en het Gelderse Veenendaal bij elkaar gevoegd door de verlegging van de provinciegrens, waarbij maar meteen delen van Rhenen en Renswoude werden getrokken. Om die samenvoeging te vieren wordt 2020 een waar feestjaar onder het motto 'Veenendaal Verenigd/t.'

De gemeenteraad had eigenlijk het idee om de samenvoeging te vieren met een zogeheten 'Dag van Veenendaal', maar Museum Veenendaal in de persoon van voorzitter Theo van Hardeveld had grootsere plannen. Eerst nog even terug. Of nou ja, 'even'. Een beetje Veenendaler weet natuurlijk dat het dorp is ontstaan door het turfsteken en dat dateert van een paar eeuwen terug. Van Hardeveld: "Op 12 maart 1546 kregen de eigenaren van de veengebieden in wat nu Veenendaal is middels een octrooi toestemming om het vervenen te hervatten."

Groei

De tijd heeft sinds die bewuste 12 maart niet stilgestaan en Veenendaal evenmin. "Veenendaal groeide uit zijn jasje. De Tweede Kamer besloot om de provinciegrens te verleggen en dat is de aanzet geweest voor de groei van Veenendaal, dat toen 23.000 inwoners telde. Er kwam veel industrie, zoals van sigaren en tabak, die nagenoeg verdwenen is naar lagelonenlanden. In de jaren tachtig groeide Veenendaal door de spoorverbinding Rhenen – Utrecht en in de jaren negentig kregen we een dienstverlenende industrie met de ICT en de Foodvalley. In de afgelopen veertig, vijftig jaar hebben we een enorme welvaartsgroei en stormachtige technologische en maatschappelijke ontwikkelingen doorgemaakt."

Hoewel Veenendaal vanwege het gemis van stadsrechten officieel nog altijd een dorp is, kun je daar eigenlijk niet meer van spreken. "We hebben een belangrijke streekfunctie als regionaal winkelcentrum en een goed georganiseerde binnenstad. Qua inwoners en faciliteiten is Veenendaal na Utrecht en Amersfoort de derde provinciestad. Oude Veenendalers zeggen nog altijd: 'we gaan naar het dorp', maar in de kern zijn we toch een stad geworden."

Trots

Na de gedoceerde geschiedenisles begint hij te stralen en spreidt zijn armen. "Dit ís Veenendaal", zegt hij trots in de Cultuurfabriek, waarin Museum Veenendaal gevestigd is. "Ik ben hier geboren en getogen en heb Veenendaal vanaf de jaren zestig zien groeien en bloeien. Ik weet als geen ander hoe Veenendaal gegroeid is tot wat het nu is. We hebben faciliteiten als het stadsstrand en DownTown, mensen komen vanuit de Betuwe om hier te winkelen en we hebben een grote ondernemersgeest. Je mag trots zijn op Veenendaal."

Dat draagt hij dan ook uit. Maar: "Het is niet mijn feestje, het is het feestje van de Veenendaalse samenleving." Om dat feestje te vieren, zijn er al aan aantal ideeën bedacht. Van Hardeveld zou geen voorzitter van het museum zijn als er niet in elk geval een fraaie expositie zou komen. En die komt er: van industriedorp tot provinciestad. Het wordt een wisselexpositie van mei tot en met september met drie onderdelen: 'stad in opbouw', 'wonen en werken' en 'samenleving'. Het is de bedoeling dat onderdelen deel gaan uitmaken van de vaste collectie, naast thema's als tabak, water, turf en de Tweede Wereldoorlog.

Interviews

Daarnaast gaat militair historicus Rein Bijkerk oude Veenendalers (laten) interviewen om hun verhaal vast te leggen voor het nageslacht. Want dat nageslacht, de jeugd, doet er voor Van Hardeveld toe. "Ik vind het belangrijk om scholen erbij te betrekken. We gaan een app ontwikkelen en die ergens rond mei of juni lanceren. Jongeren kunnen op een memory lane blockbusters bekijken met afbeeldingen van vroeger en nu en een route door Veenendaal lopen. Met een quiz kunnen ze zelf antwoorden opzoeken. Iedereen kan de app zelf downloaden, maar ook als school of als groep kun je zo aandacht besteden aan de jonge geschiedenis van Veenendaal."

Samenwerken

Het feestje voor de Veenendaalse samenleving is niet alleen een viering voor jong en oud, maar ook juist voor en door Veenendalers. "Ik heb vanaf het begin gezegd: ik wil dit project zo breed mogelijk trekken voor de Veenendaalse samenleving. Dat maakt het ook zo leuk. Veenendaal verenigt met een 't' verwijst naar de gezamenlijke identiteit van Veenendalers."

Inmiddels zijn er een klankbordgroep en twee werkgroepen mee bezig, waarin naast de gemeente en het museum allerlei verenigingen aan meedoen, zoals de stichting Winkelstad, de Historische Vereniging Oud Veenendaal en de cultuursector. "Het moet Veenendalers ook verbinden, zoals in 1960 Stichts en Gelders Veenendaal verbonden werden en één gemeente werden. Er zijn heel enthousiaste mensen in Veenendaal en het is fantastisch om met hen samen te werken."

Opening

Op het programma dat nu op de spreekwoordelijke tafel ligt, staan verder een feestelijke opening op 12 maart met muziek en toneel, deelname aan een al georganiseerd muziekfestival in juni met livemuziek van de jaren '60 tot nu, een youngtimerevenement met bromfietsen en auto's en een nostalgische terugkeer. "In de jaren zestig en zeventig was de Lampegietersoptocht nog in het centrum, maar door de groei van Veenendaal is die naar de wijken gegaan. Het zou leuk zijn om de traditie enigszins te herstellen. Twee wijken rond het centrum hebben aangegeven mee te willen doen."

Nieuwe Veenendalers

Maar Veenendaal is natuurlijk niet alleen 'het dorp' van de oude Veenendalers. "We willen aandacht besteden aan de komst van nieuwe Veenendalers. We hebben met ruim 110 nationaliteiten een veelkleurige samenleving. Ook dát is Veenendaal. Ik wil ook graag een symposium over toekomstvisie. Hoe ziet Veenendaal er over zestig jaar uit? Ik had zestig jaar geleden niet kunnen bedenken hoe het er nu uitziet. Kortom: 2020 is een mooi jaar om terug te kijken, maar ook vooruit."

Meer berichten