Rabbijn Shmuel Katz overhandigt een bloemetje aan Wilke Middelhoven. In het midden Jaap Krocké die samen met Bram Geurtsen de coördinerende taken nu op zich neemt. (Foto: Martin Brink/DPG Media),
Rabbijn Shmuel Katz overhandigt een bloemetje aan Wilke Middelhoven. In het midden Jaap Krocké die samen met Bram Geurtsen de coördinerende taken nu op zich neemt. (Foto: Martin Brink/DPG Media), (Foto: )

Na 27 jaar afscheid van de begraafplaats

Door Martin Brink

Wilke Middelhoven raakt er een beetje beduusd van: zoveel loftuitingen, zoveel eer. Dat hoeft ook weer niet. Het werk heeft ze met plezier gedaan, met hart en ziel. De Joodse Begraafplaats aan de Parallelweg was zo haar tweede huis. Elke steen kent ze, elk graf, de achtergronden en de toestand waarin het metaheirhuisje verkeert. Deze donderdag neemt ze officieel afscheid van haar coördinerende taak binnen de club die van maart tot november het maandelijkse klein groenonderhoud op zich neemt.

Eind vorig jaar heeft ze na 27 jaar (!) de taken overgedragen aan Jaap Krocké en Bram Geurtsen. ''Het voelt wel een beetje raar. Normaal geef je een taak over aan een jonger iemand maar Jaap is al 82,'' zegt de 58-jarige Wilke. Ze woont inmiddels in Ede en heeft wat gezondheidsklachten. Dat alles bij elkaar genomen maakt ze er wat afstand van wil nemen, al blijft ze nog wel als vrijwilligster actief.

Tien echt actief

Veenendaal - Bram is leraar op het Van Lodensteincollege in Kesteren en daarmee dus nog volop in het werkzame leven. Jaap is al zeven jaar verbonden aan de groep die op papier 21 medewerkers telt. ''Maar er komen er altijd minder. Zeg maar dat er zo'n tien personen echt actief zijn,'' zegt Jaap. Hij wil het overigens minder vrijblijvend gaan doen als Wilke. Dat hij soms in zijn eentje op de begraafplaats staat te wieden, dat is niet de bedoeling. Ooit begon het met een missie.
Die is er nog steeds maar ligt nu anders. Toen was het een groep vanuit de Hervormde Gemeente die het klein onderhoud van de Joodse begraafplaats op zich nam. Het onderhoud was er namelijk niet optimaal.

Kleine werkzaamheden

Het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap in Utrecht (NIK en eigenaar van de begraafplaats) had geen geld of menskracht om het te onderhouden.
Nu zorgt de gemeente Veenendaal voor het grovere werk, de maandelijkse onderhoudsploeg onder leiding van nu Jaap Krocké en Bram Geurtsen behartigt de kleinere werkzaamheden, snoeien bijvoorbeeld en de paden schoonhouden.
Wilke plaatste in 1993 een oproep in het kerkblad en met een klein clubje ging ze van start. Met de jaren kwamen er meer taken, en ook zorgen, bij.
Zo was het baarhuisje een verhaal op zich. Het is een zaak die zich tot in de huidige tijd voortsleept. Het gemeentelijke monument raakte steeds meer in verval. Spontaan inzakken doet het nog niet maar een grondige restauratie is zeer dringend gewenst.

Monument

Zo zijn de deuren door houtworm aangevreten en het geheel staat niet meer goed in de steigers. Ze ging praten met de gemeente of er iets te regelen valt omdat het immers een monument is.

Ze werd verwezen naar de eigenaar. Er is bij de gemeente wel een klein subsidiepotje voor monumenten maar dan moet de eigenaar, in dit geval het NIK in Utrecht, met een plan komen. Daar is het wachten nog op. Inmiddels heeft ook de groepering 'Boete en Verzoening' toegezegd om de handen uit de mouwen te steken. Ook de Christelijke Scholengemeenschap Veenendaal wil kijken wat ze kan doen op de begraafplaats. Alle hulp wordt dankbaar aanvaard.

Kettingen

Ook de kettingen bij verschillende graven zijn inmiddels aan vervanging toe. Er zijn gesprekken met Diederik Buddingh van Steenhouwerij Buddingh. Hij gaat zich er zoals altijd sterk voor maken. Er waren ook de jaarlijkse gesprekken met de consulent van de Joodse Begraafplaatsen. Dat is een inspecteur die landelijk werkt en alle begraafplaatsen 'inspecteert' in plaatsen waar geen Joodse gemeenschap meer aanwezig is. Ook werd er gezorgd voor een betere omheining zodat mens of dier niet zomaar toegang heeft tot deze heilige grond.

Struikelstenen

Er is in de laatste jaren veel aandacht voor het Oude Volk (denk aan de struikelstenen die worden gelegd, straks ook in Veenendaal!) en het verdwenen Joodse leven van Veenendaal. Wilke en 'haar' vrijwilligers merken dat keer op keer. Als ze tijdens hun werk bezig zijn, komt het regelmatig voor dat mensen nieuwsgierig de begraafplaats oplopen en alles willen weten. Er is een luisterend oor en op alle vragen krijgen ze antwoord. Op 4 mei (behalve als die op een zaterdag valt) wordt de begraafplaats opengesteld voor iedereen die het wil bezoeken en verhalen wil horen. In de laatste jaren komen er minstens honderd personen langs. Soms komen daar ook weer vrijwilligers van. ''Ik heb in de afgelopen tijd zeven nieuwe kunnen inschrijven,'' zegt Jaap.

Rabbijn Katz

Deze donderdag volgt een bespreking bij Jaap thuis aan de Boslaan. Rabbijn Shmuel Katz, een geboren en getogen Veenendaler, komt ook langs. Vanuit zijn woonplaats Amsterdam, alwaar hij voorganger is in de synagoge aan de Gerard Doustraat, keert hij regelmatig naar de plek waar hij opgroeide. Deze dag heeft hij net een bespreking gehad op het gemeentehuis om te praten over de Anne Frankboom die op 21 april officieel onthuld wordt in het plantsoen bij het fietstunneltje aan de Duivenweide. Hij toont zijn bewondering voor het werk van Wilke en de anderen en onderneemt meteen actie door bij de verantwoordelijken aan te dringen op een doortimmerd plan voor de restauratie van het baarhuisje.
Ook wordt tijdens de bijeenkomst het plan geopperd om bijvoorbeeld een aparte website te maken over de Joodse Begraafplaats. Daarop kunnen dan alle stenen met de transcriptie worden geplaatst, achtergronden over de personen die er liggen, (kranten-) artikelen uit de afgelopen jaren en vele andere relevante zaken.

Badges

Jaap had ook nog een wens: ''Op open dagen zijn wij als vrijwilligers niet herkenbaar. Soms weten mensen niet wie ze moeten aanspreken. Een badge of iets dergelijks zou heel mooi zijn.'' Punt is dat de werkgroep geen enkele officiële status heeft. Wilke: ''We zijn geen stichting en we hebben dus ook geen geld. We krijgen ook geen subsidie. We moeten alles zelf betalen.'' Daarom was ze blij met elke hulp. ''Zet maar in je verhaal dat de contacten met de gemeente uitstekend zijn. Teus van Eerbeek van de gemeente stelde een grasmaaier ter beschikking toen we daar om vroegen. En ook hoeven we in oktober maar een seintje te geven naar Arend Verwoert van de organisatie IW4 en de mannen staan direct op de stoep om met een bladblazer alles schoon te maken. Dat is toch geweldig?''

Informatie

Vol lof is men ook over de gemeentebestuurders. ''Burgemeester Zoon kwam plotseling langs op een open dag. Dat stelden we zeer op prijs. Ook burgemeester Kats heeft al kennisgemaakt met de begraafplaats. Hij heeft zich op 1 mei vorig jaar laten voorlichten en was zeer geïnteresseerd.''

Wie meer wil weten over de werkzaamheden, zich wil aanmelden als vrijwilliger of meer wil weten over de Joodse begraafplaats, kan contact opnemen met Jaap Krocké op 06-27160252.

Meer berichten