Logo rijnpost.nl

Jeugd in Gelders-Veenendaal I

De Buurtsteeg in 1948, gezien richting Ede. Nu is het de Buurtlaan-oost. De hoge populieren sneuvelden in de de jaren zestig. De jonge Kees zit in de kinderwagen. Links woningen die in 1940 zijn gebouwd. (Foto: familiearchief)
De Buurtsteeg in 1948, gezien richting Ede. Nu is het de Buurtlaan-oost. De hoge populieren sneuvelden in de de jaren zestig. De jonge Kees zit in de kinderwagen. Links woningen die in 1940 zijn gebouwd. (Foto: familiearchief)

Door Kees van Dijk

Veenendaal - Kees van Dijk uit Vianen is geboren en getogen in Veenendaal, aan de Buurtsteeg (de huidige Buurtlaan-Oost) om precies te zijn. Naar aanleiding van een reünie vorig jaar van zijn oude school denkt hij nog vaak terug aan zijn geboorteplaats. Af en toe komt hij er nog voor familiebezoek. Speciaal voor deze krant maakte hij een grenswandeling, om zo 'zijn' dorp van toen in herinnering te roepen. Het wordt in een aantal afleveringen gepubliceerd.

Grens

Kees van Dijk beschrijft de loop van de vroegere grens tussen Stichts- en Gelders Veenendaal. Wat daar zoal te zien was en wat hij beleefde in zijn jeugd. Die grens werd pas op 1 januari 1960 geslecht, in 2020 dus precies zestig jaar geleden. Toen ontstond, wat in de jaren vijftig in de kranten werd genoemd, 'Groot Veenendaal', een plaats die klaar was voor de toekomst. In dat jaar smolten de beide gebieden Veenendaal weer aaneen, zoals dat tussen 1812 en 1815 ook even het geval was.

Veengronden

Datzelfde geldt ook voor een stukje Rhenen op de Kerkewijk en een klein deel van de gemeente Rhenen en een stuk Renswoude. Vanaf het begin van de negentiende eeuw werd al over samensmelting gesproken. Het kwam er niet van. Pas na de oorlog werd dat min of meer afgedwongen door het Rijk. Tot aan 1 januari 1960 was Veenendaal dus een gedeelde plaats. Een wat vreemde situatie, ontstaan in de vijftiende eeuw toen toestemmingen werden verleend tot het afgraven van veengronden en zo de verdeling tot stand werd gebracht. Die gemeentegrens liep dwars door Veenendaal, onder meer bij het Zwaaiplein.
Stadsgids Jaap Pilon wijst er de rond te leiden groep altijd op dit punt. ''Hier was dus de grens, niet met een slagboom of zo, maar denkbeeldig,'' zo houdt hij de deelnemers voor. En in het Achterstraatje, aan het begin van de Nieuweweg, stond zelfs een dikke betonnen grenspaal die tevens de twee provincies markeerde. Van die paal zijn helaas weinig foto's bekend. Eenzelfde dikke paal staat nog steeds halverwege de Nude, op de weg van Rhenen naar Wageningen. De grenskwestie leidde tot veel eigenaardigheden, maar dat valt buiten het bestek van de herinneringen van Kees van Dijk. We komen er later op terug.
Vandaag het eerste deel van zijn verhaal. In deze lange mijmering, die we in een aantal afleveringen publiceren, start hij aan het Benedeneind om te eindigen bij de oude bioscoop Luxor aan de Munnikenweg. Voor Veenendalers die dat allemaal niet hebben meegemaakt is het een kennismaking met toen. Zij die het weten zullen er zeker een déjà vu aan beleven.

Herinneringen

´´Ik neem u mee langs de voormalige grens tussen het Gelderse deel en het Stichtse deel van Veenendaal zoals deze tot 1960 nog bestond. Ik doe dit vooral met de herinneringen uit mijn jeugd. Opgegroeid ben ik aan de Buurtsteeg (137), de huidige Buurtlaan-Oost in het noord oostelijke, toen nog Gelderse deel van het dorp. Een idyllische plek in het agrarische gebied tussen de boerderijen. Het zette me aan uit tot veel omzwervingen: maar altijd op tijd terug voor het eten.
Ondanks die grens was het dorp toch een organische eenheid. Men was zich amper van die grens bewust in het dagelijks leven. Mijn ouders (Otto van Dijk en Jennetta Bos) waren beiden afkomstig uit het Stichtse deel (Kostverloren en Davidsplein). Zij trouwden in 1945, vlak na afloop van de oorlog. Ik werd geboren in 1947, als oudste kind in het gezin in het gezin van drie. Er woonden veel ooms en tantes op het dorp. Je kon er nooit verdwalen.

Bergbad

Mijn wandeling start op het Benedeneind, nu Valleistraat (richting Verlaat en Hoogstraat), net voor het punt waar de Grift een bocht naar het zuidwesten maakt. Tot nog in de 20e eeuw stroomde dit kanaal door het Benedeneind richting de Hoogstraat en liep vervolgens over de Zandstraat. Een aftakking liep over de Prins Bernhardlaan, toen nog het Boveneind. Deze vaarroutes werden gedempt. Bij dit startpunt van mijn wandeling lag en ligt nog steeds een brug over de Grift, welke brug door de Polderweg was verbonden met de Buurtsteeg. Deze brug,die toentertijd smaller was, stak ik in mijn jeugd vaak over, richting het Bergbad, het toenmalige openluchtbad dat aan de bosrand was gelegen (Oude Veensegrindweg). We gingen bij deze brug ook wel hengelen in de Grift. Je zag er overigens nooit vaartuigen passeren, behalve als die werd uitgebaggerd.
Als ik de brug passeerde op mijn fiets bleef ik altijd even over de reling hangen, turend naar het altijd stromende water. In de richting van het centrum van het dorp zag je behalve het Omleidingskanaal (zoals de Grift vanaf dit punt heette) de weilanden en in de verte de bebouwing langs de Hoofdstraat/Tuinstraat en de Kerkewijk. In het oog sprongen dan de fabriekscomplexen binnen het dorp. Bij de andere leuning van de brug had je het uitzicht over de Meent (Binnenveld) richting Wageningen en op het aan de Grebbeweg gelegen natuurreservaat De Hel. Je kon er s' winters schaatsen. Schaatsen op de Hel, dus dat moest wel meevallen….
Aan het Gelderse gedeelte bij genoemde brug lag (oostelijk Polderweg) lag een een vuilnisbelt, achter de bungalow van Van Ekeris. Ik was daar met mijn vriendje, Dikkie van Manen, regelmatig te vinden, gewapend met een schep en een nijptang uit de timmerkist van vader. Als buit namen we zaken als fietsonderdelen of ijzerdraad mee. Toentertijd werd maar weinig weggegooid dat nog bruikbaar of eetbaar was. Vanaf de Buurtsteeg kon je goed de zandafgraving zien op de uitloper van de Utrechtse Heuvelrug (Kwintelooijen). Op de plek van de vuilnisbelt staat nu de Pniëlkerk. Vanaf de brug verder lopend over de Valleistraat zie je zuidelijk hiervan aan de Grift nog altijd een (gerestaureerde) kazemat uit de Tweede Wereldoorlog liggen, die als onderdeel van een versterking de Duitsers moest tegenhouden. Er is op die plek (onderdeel van de Grebbelinie) nooit een schot gelost, de Duitsers kozen voor een 'doorgang' via de Grebbeberg.´´ Volgende keer meer.

Reageren: redactie.rp@persgroep.nl.

1 reactie
Meer berichten




Shopbox